Retinaya ışık geni transferi

Göz hastalıklarında dünyanın önde gelen bilim insanlarından biri olan, retina hastalıklarında yeni nesil ilaç tedavileri, klinik araştırmalar ve yapay zekâ destekli ileri görüntüleme teknolojileri üzerine çalışan Kaliforniya Üniversitesi Tıp Fakültesi Doheny Göz Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. SriniVas Sadda, Türkiye'ye geldi. Kendisiyle Dünyagöz Etiler Hastanesi'nde bir araya geldim. Prof. Dr. Sadda, kasım ayı itibariyle ABD'de ilk 10 üniversite arasında gösterilen Duke University School of Medicine Department of Ophthalmology'nın başkanı olacak. Prof. Dr. Sadda, grup bünyesinde retina branşında ve özellikle gen tedavisi alanında uzmanlaşmış Türk göz doktorları ile dünyada devrim niteliğindeki körlüğe karşı yeni umut olan 'Optogenetik' tedavisinin geldiği son noktayı konuştu. Optogenetik yani ışık geni tedavisi, özellikle nadir hastalık bünyesindeki gece körlüğü hastalıklarının tedavisinde umut veriyor. Prof. Dr. Sadda'ya, Dünyagöz Etiler Hastanesi'nde Göz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Yusuf Durlu eşlik etti.

26 YILDIR RETİNAYI İNCELİYOR
Prof. Dr. Sadda, 26 yıldır retina hastalıkları üzerine çalıştığını belirterek, neden bu alana ilgi duyduğunu ise şu sözlerle açıkladı: "Elbette, ailemde retina sorunları yaşayan kişiler var ama benim bu alana yönelmemin nedeni daha lise yıllarımdan itibaren göz hastalıklarına duyduğum ilgi ile başladı. O dönemde görme biliminin nasıl çalıştığını merak ediyordum. Işık gözümüze nasıl geliyor ve biz bunun sonucunda dünyayı nasıl görebiliyoruz? Tıp eğitimi aldım. Sonra da gen tedavisi araştırmalarına katıldım. 26 yıl önce retina tedavileriyle ilgilenen hiç kimse yoktu. Bu çağda artık retina hastalıkları nedeniyle görme yetisini kaybetme noktasına gelmiş hastaları daha detaylı inceleyebiliyoruz, onlara umut olabiliyoruz."

IŞIĞA KAVUŞTURUYOR
Retinada ışığa duyarlı hücrelerin kaybedildiği bazı hastalıklarda, geride kalan hücrelere ışığa duyarlılık kazandıran gen aktarılabilme noktasına geldiklerini söyleyen Prof. Dr. Sadda, "Böylece normalde ışığı algılayamayan hücrelerin ışığa yanıt vermesi sağlanıyor. Amaç, görme yetisini kaybetmiş bir kişinin yeniden ışığı algılayabilmesini ve belirli ölçüde görme fonksiyonu kazanmasını sağlamak. Buna 'Optogenetik tedavi' yani 'Işık geni tedavisi' deniyor" dedi.

FDA ONAYLADI 2027'DE KULLANIMDA
Tedavinin göz içine uygulandığını söyleyen Prof. Dr. Sadda, "Halk arasında tavuk karası olarak bilinen gece körlüğü (Retinitis pigmentosa) hastalığında FDA, EMA ve Japonya Sağlık Bakanlığı tarafından onaylandı. Klinik araştırmaları tamamlandı. Önümüzdeki yıldan itibaren kullanılmaya başlanacak" diye konuştu.

BEYİNDEKİ GÖRME MERKEZİNİ ÇALIŞTIRIYOR
GECE körlüğü hastalığının retina tabakasının çevresinde başladığını belirten Prof. Dr. Sadda, tedavinin nasıl etki ettiğini ise şöyle anlattı: "Işığı algılayan algaç (fotoreseptör) görme hücreleri genetik bozukluk nedeniyle zamanla kaybedilir. Hastalığın ilerlemesiyle retina merkezindeki sarı nokta da etkilenerek, görme azalması, renk körlüğü ve ışıktan rahatsızlık ortaya çıkar. Optogenetik göz içine verilen ışık geni çift kutuplu hücrelere bağlanarak, ışık enerjisi oluşturduğunda, görme sinirini beyne ileten hücreler uyarılır. Ve beyindeki görme merkezi çalışmaya başlar. Tedavi sonrası çifte kutuplu hücrelerin ışık algaç hücreleri görevini üstlenmesi hedeflenmiştir. Tedavi sonrası beklenen görme artışının nedeni budur."

ÇOK ETKİLENDİM MÜKEMMEL BİR SAĞLIK HİZMETİ
Türkiye'ye ve Dünyagöz Hastaneler Grubu'na ilk ziyareti olduğunu söyleyen Prof. Dr. Sadda, "Buraya ilk ziyaretim. Gerçekten çok etkilendim. Hastalara mükemmel sağlık hizmeti sunabilmek için ihtiyaç duyulan tüm modern ve son teknoloji ekipmanlara sahip. Gerçekten çok etkilendim" dedi.

GECE KÖRLÜĞÜNE ÇARE
PROF. Dr. Sadda, 'Optogenetik tedavi'nin nasıl çalışılmaya başlandığını şu sözlerle açıkladı: "İlk kez 20 yıl önce 2006 yılında tıp literatürüne giren 'Optogenetik' terimi, gen teknolojisi kullanarak, hücrelere ışık geninin nakledilmesiyle ışığa hassas proteinlerin açığa çıkmasını tanımlıyor. Optogenetik yöntemiyle aslında ışığa karşı hassasiyet göstermeyen hücreler, ışık geni transferinden sonra değişerek, ışık enerjisi üretmeye başlıyor. Gece körlüğü hastalığının nedeni olan yüzlerce gen bozukluğu bildirilmiştir. Genetik laboratuvarlarda yapılan gen testleri sonucu nedeni saptanamayan gece körlüğü hastaları için optogenetik tedavi uygulanabilir. Her gece körlüğü hastalığına uygulanıp, uygulanmayacağı ise her hastanın durumuna göre farklılık gösterebilir. Gece körlüğü olan hastalarda yapılacak detaylı göz muayenesi ve ileri gö

GÖZ İÇİNE İĞNE İLE UYGULANIYOR
"Optogenetik tedavi göze nasıl uygulanıyor?" sorusuna ise Prof. Dr. Sadda, şu yanıtı verdi: "Göz içine iğne yoluyla ameliyathanede uygulanır. Önemli bir yan etkisi yoktur. Tedavinin amacı görme artışını sağlamak, geçtiğimiz yıllarda bildirilen bir çalışmada ise optogenetik tedavi yapılan hastaların görme artışının 3 yıl süreyle korunduğu anlaşılmıştır."z testleri sonucu hangi hastanın optogenetik tedaviden fayda görebileceği konusunda uzman göz doktoru tarafından karar verilir."