Dünyada sadece üç örneği var: Biri Trabzon’da

Yapılan incelemelerde dere limanının M.Ö. 1. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasına tarihlendiği ve Roma, Bizans, Osmanlı ile Cumhuriyet dönemlerine ait izler taşıdığı ortaya konuldu. 2024 yılında hız kazanan arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmaları kapsamında, yaklaşık 6–8 metre derinlikte uzanan, 2 metre kalınlığında ve 135 metre uzunluğundaki rıhtım duvarı ortaya çıkarıldı. Kazılarda elde edilen buluntular, Trabzon'un antik çağlarda önemli bir ticaret merkezi olduğunu ortaya koydu. Ön bölümde bulunan ve Kırım yapımı olduğu belirlenen bir kandil, Trabzon'un Kırım ile olan ticari ilişkilerini belgeleyen önemli bir eser olarak değerlendirildi.

Ayrıca Bizans dönemine ait çanak ve çömlek parçalarına da ulaşıldı. Rıhtım duvarı üzerinde biri kemerli olmak üzere iki kapıya ait izler tespit edildi. Kapılardan birinin daha eski bir döneme ait olduğu değerlendirilirken, bu açıklıkların mal alışverişi ve liman faaliyetlerinde kullanıldığı düşünülüyor. Duvara dik konumda bulunan ve alt seviyelerde ortaya çıkarılan yapı kalıntılarının ise dükkan ya da depolama alanları olabileceği belirtiliyor. Restorasyon çalışmalarında, geçmiş yıllarda yapılan ve yapıya zarar verdiği belirlenen çimento uygulamaları sökülerek, özgün yapıya uygun teknikler kullanılıyor. Güçlendirme ve derz işlemlerinin ardından, duvar içindeki boşluklar hidrolik kireç esaslı enjeksiyon malzemeleriyle dolduruluyor. Son aşamada ise yağmur ve çevresel etkilere karşı koruma sağlamak amacıyla duvar üstü kaplama (capping) işlemi uygulanıyor.

İnşaat Mühendisi Beyza Nur Yılmaz, dere limanının tarihsel süreçte dört uygarlığa ev sahipliği yaptığını belirterek, kazılar sırasında çok sayıda arkeolojik buluntuya ulaşıldığını ve tüm eserlerin müze denetiminde incelendiğini ifade etti. Arkeolog Vedat Keleş ve Koruma Uzmanı Yaşar Selçuk Şener'in yürüttüğü çalışmalar sonucunda, yapının bir dere limanı olduğunun kesinleştiği belirtilirken, bu keşfin Trabzon'da antik dönemde sadece deniz ticaretinin değil, dere ve iç limanlar üzerinden yürütülen ticari faaliyetlerin de büyük önem taşıdığını gösterdiği vurgulandı.