Türkiye’nın saklı sakinleri

Tatil deyince aklımıza çoğu zaman kalabalık sahiller, büyük oteller ve bitmek bilmeyen tatil programları geliyor. Oysa çoğu zaman iyi bir tatil için ihtiyacımız olan şey sessizlik, sakinlik ve yavaşlık... Yazın o hareketli, yoğun ve bir o kadar da sıcak günlerini geride bırakıyoruz. Bavullar yavaş yavaş kaldırılıyor, sahiller tenhalaşıyor, şehirlerin üzerindeki yaz telaşı yerini daha dingin bir atmosfere bırakıyor. Şimdi biraz yavaşlama, biraz soluklanma, biraz da sakinleşme zamanı. Ne de olsa eylül ayı da bunu gerektiriyor. İşte tam da böyle bir zamanda sizi, sessizliği ve sakinliği doyasıya yaşayabileceğiniz dört güzel köye götürmek istiyorum. Üstelik öyle sıradan köyler değil bunlar... Birleşmiş Milletler Turizm Örgütü'nün "En İyi Turizm Köyleri" listesine girerek dünyanın dikkatini çeken dört özel adres: Muğla'dan Akyaka, İzmir'den Barbaros, Mardin'den Anıtlı ve Antalya'dan Kale Üçağız. Bu dört köyün ortak noktası yalnızca güzellikleri değil. Doğayı korumaları, kültürel miraslarını yaşatmaları, yerel üretimi desteklemeleri ve turizmi köy yaşamının ruhunu bozmadan geliştirmeleri onları bu listeye taşıdı. Şimdi gelin, yazın kalabalığından biraz uzaklaşalım. Telefonlarımızı mümkünse sessize alalım, acelemizi bir kenara bırakalım ve Anadolu'nun dört farklı köşesinde hayatın biraz daha yavaş aktığı bu köylere doğru yola çıkalım.

SAZLIKLAR ARASINDAN DENİZE
İlk durağımız, denizin, ormanın ve berrak suların buluştuğu Akyaka... Akyaka'yı anlatmaya nereden başlanır? Gökova Körfezi'nin turkuaz sularından mı, Sakar Dağları'nın yeşilinden mi, yoksa köyün kendine özgü ahşap mimarisinden mi? Belki de en doğrusu Azmak'ın kıyısından başlamak. Buz gibi berrak suların sazlıkların arasından denize doğru ilerlediği bu doğal güzellik, Akyaka'nın ruhunu birkaç dakikada anlatmaya yetiyor. Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi'nin (NASA) 2021'de Dünya Günü kapsamında resmi sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla uluslararası şöhretini katlayan Ula'ya bağlı Akyaka, deniz, nehir, orman ve dağ ekosistemlerinin aynı yerde buluştuğu nadir yerlerden. Geleneksel mimarisini koruması, doğal alanlara verdiği önem ve sürdürülebilir turizm uygulamaları da köyün BM listesine girmesinde etkili oldu. Akyaka aynı zamanda Cittaslow, yani "Sakin Şehir" ağı içinde yer alıyor. Buraya geldiğinizde yapılacaklar listesi aslında oldukça basit: Azmak'ta tekne turuna çıkın, sahilde denize girin, dar sokaklarda ahşap cumbalı evlere bakarak yürüyün. Biraz hareket isteyenler içinse Gökova'nın rüzgârı sörf tahtalarını bekliyor. Akşam olduğunda ise Ege mutfağının masasına oturup günü ağırlaştırmanın tam zamanı.

KALE ÜÇAĞIZ: LİKYA'NIN DENİZLE BULUŞTUĞU YER
Dört köyün içinde deniz tatiline en yakın duran adres belki de Kale Üçağız. Antalya'nın Demre ilçesindeki köy, Kekova'nın berrak sularının kıyısında, Toroslar ile Akdeniz arasında uzanıyor. Ancak burayı sıradan bir sahil köyünden ayıran en önemli özellik, tarihin neredeyse her adımda karşınıza çıkması. Teimussa, Simena ve Aperlai gibi antik yerleşimlerin izleriyle çevrili Üçağız, adeta Likya uygarlığının deniz kıyısındaki açık hava müzesi. Taş evler, dar sokaklar, balıkçı tekneleri ve doğal koylar köyün bugünkü hayatını oluştururken, kıyıdan biraz açıldığınızda batık kentlerin ve antik kalıntıların izleri başlıyor. Tekne turu burada tatilin olmazsa olmazlarından. Kekova'nın koylarını keşfetmek, Kaleköy'e uzanmak, antik kalıntıları denizden görmek ve fırsat bulursanız yüzmek için bütün bir günü ayırabilirsiniz. Karada ise kısa yürüyüşlerle köyün taş sokaklarını ve tarihi dokusunu keşfetmek mümkün.

BARBAROS: EGE'NİN EN YARATICI KÖYLERİNDEN BİRİ
Urla'ya yaklaşık 22 kilometre uzaklıktaki Barbaros, ilk bakışta sakin bir Ege köyü. Biraz dolaşınca ise bu sakinliğin altında oldukça hareketl i bir hayat olduğunu fark ediyorsunuz. Köyün sokaklarında karşınıza çıkan rengârenk korkuluklar bunun en eğlenceli işareti .Barbaros'un meşhur Oyuk Festivali ile köyün yaratıcı ruhu her yıl yeniden ortaya çıkıyor. Geçtiğimiz günlerde 10.'su düzenlenen festivalde köylülerin yaptığı korkuluklar (oyuk) el emeği ürünler, yerel yemekler ve geleneksel üretim biçimleri turizmin parçasıh aline geliyor. Köyün "Çat Kapı Evleri" de ziyaretçiye yerel hayatın kapısını gerçekten açıyor. Kapısında çat kapı evi yazan yerlerin kapılarını çalıp, ufak bir ücret karşılığında sorfalarına konuk olabiliyorsunuz. Burada yapılacak en güzel şeylerden biri köyü yavaş yavaş keşfetmek. Taş sokaklarda yürüyün, yerel ürünlere bakın, Ege yemeklerinin tadına bakın. Zeytinyağı, ev yapımı lezzetler ve köy üretiminin izlerini sofrada arayın. Eğer şansınız festival dönemine denk gelirse, Ege'nin zeytin kokulu sokaklarında, imece ruhuyla yoğrulmuş, sanatsal korkulukların (oyuk) hikâyesine ortak olun. Sürdürülebilir tarım ve köy kültürünün en renkl i şöleni sayesinde Barbaros'un neden yalnızca güzel bir köy değil, yaşayan bir kültür alanı olduğunu daha iyi anlayacaksınız.

ANITLI: MEZOPOTAMYA'NIN SESSİZ HİKÂYESİ
Bu kez rotayı Ege'den alıp Mardin'e çeviriyoruz. Midyat'ın Tur Abdin bölgesinde yer alan Anıtlı, deniz tatilinden çok daha farklı bir yolculuk vadediyor. Burada taş evlerin, kiliselerin, manastırların ve yüzyıllardır korunan geleneklerin arasında yürürken kendinizi bir köyden çok açık hava tarih kitabının içinde hissediyorsunuz. Anıtlı'nın en önemli değerlerinden biri Süryani kültürel mirası. Köydeki Meryem Ana Kilisesi, bu mirasın en dikkat çekici parçalarından. Geleneksel Süryani evlerinde konaklama, yöresel yemekler ve el sanatları da ziyaretçilerin köy yaşamına doğrudan dahil olmasını sağlıyor. 2023'te açılan Türkiye'nin ilk Süryani Kütüphanesi ise dilin ve kültürün korunmasına yönelik önemli çalışmalardan biri. Anıtlı'da taş duvarlara, çeşmelere, eski yapılara bakın. Bir evin avlusunda ikram edilen kahvenin, yerel bir sofrada paylaşılan yemeğin de bu coğrafyanın kültürel mirasının parçası olduğunu unutmayın.