Küresel ve bölgesel siyasette imkânsız görünen her şeyin mümkün hâle geldiği bir süreçten geçiyoruz. ABD ve İran arasındaki savaşın tetiklediği Hürmüz krizi geçici bir önlem olmaktan çıkıp kalıcı hâle geliyor. Hatta Malakka, Tayvan, Babülmendep, Cebelitarık, Dover, Kore ve Panama boğazı gibi diğer enerji ve ticaret yolları için de emsal teşkil edecek ölümcül bir uygulamaya dönüşüyor.
Artık kimse İran'da rejim değişikliğini ve füze üretimini konuşmuyor. ABD ve İsrail'in müzakere ve yeni anlaşma şartlarında daha çok Hürmüz Boğazı ve nükleer program ile yaptırımlar gündemi meşgul ediyor. Yakında diğer bütün konularda uzlaşıya varılacak ve geriye sadece Hürmüz kalacak gibi görünüyor.
Hatta Hürmüz krizi diğer boğazlara da yayılarak yeni bir küresel statükonun veya kaosun domino taşı işlevi görecektir.
Buna yönelik hazırlıklar var. Zira Hürmüz krizi söylendiği veya planlandığı kadar etkili olamadı. ABD'nin beklediği yıkıcı etkiye daha yol açamadı.
Zira 2022'de Rusya'nın Ukrayna işgali ve 2008'deki finans kriziyle karşılaştırıldığında Hürmüz sorunu nedeniyle petrol fiyatlarının hâlâ tolere edilebilir düzeyde seyrettiği görülüyor.
Hürmüz krizi nedeniyle piyasaya 14 milyon varil daha az petrol sevk ediliyor. Petrolün varili ise 116 dolar düzeyinde. ABD'de galon benzinin fiyatı da 4.39 dolar civarında.

***

Oysa Ukrayna krizinde petrol arzında 3 milyon varillik kesinti bile petrolün 120 dolara ulaşmasına yol açmıştı. 2008 finansal krizinde ise 8 milyon varillik arz kesintisi petrolün fiyatını 140 dolara kadar tırmandırmıştı.
Küresel gıda tedarik zinciri, gübre ve diğer petro-kimya üretimini derinden etkileme riski giderek artan Hürmüz sorununda devasa petrol kesintisine rağmen petrolün varil fiyatı diğer iki krizdeki kadar yükselmedi.
Neden? Birçok sebep sıralanıyor. En önemli etkenler şunlar: Arz-talep paradoksundaki kırılma. Körfez dışı bölgelerde artan petrol üretimi. Stratejik rezervlerdeki petrolün piyasaya sürülmesi. Krizden önce piyasanın petrol doygunluğu. Kriz patladığında küresel düzeyde 580 milyon varil petrolün tanker ve depolarda bulunduğu kaydediliyor. Yani savaştan önce arz fazlası petrol vardı. ABD'nin Rus ve İran petrolüne yaptırımı kaldırması. Küresel talepte yaşanan daralma.
Hürmüz krizinden sonra 4 milyon varil talep düşüşü yaşandı. Buna Rusya, ABD ve diğer aktörlerin stratejik petrol rezervlerini devreye sokup 8 milyon varil yeni arz yaratmasını da eklediğimizde Hürmüz'den kaynaklanan 14 milyon varil arz daralmasının 12 milyon varilinin telafi edildiğini görüyoruz.

***

Yani Hürmüz krizi nedeniyle sadece 2 milyon varillik bir arz eksikliğinin şoku hissediliyor. Bunun en büyük mağdurları ise üretici konumdaki Körfez ülkeleriyle alıcı konumundaki Asya ülkeleri. Haliyle Hürmüz krizinde asıl sorun petrol arzındaki sıkıntının tetiklediği tedarik krizi.
Bu nedenle ABD'nin Hürmüz hamlesinin korkutucu yanı enerji krizinden daha kapsamlı bir ticaret krizini tetikleme potansiyelini taşımasıdır. Bu yeni ticari ve enerji krizinin hedefinde ise Çin var. Ayrıca ABD'nin yeni küresel dizaynına ve Pekin'i kuşatma stratejisine karşı çıkan Avrupalı müttefikleriyle Ortadoğu ve Asya'daki bölgesel aktörler de hedefte yer alıyor.
Dolayısıyla sırada Hürmüz'ün hem devamı niteliğinde olan hem de Hürmüz'den daha etkili daha kan kusturucu ve küresel açıdan daha fazla yıkım imkânı taşıyan yeni ticaret ve enerji yolu krizleri var.
Bu bağlamda yeni küresel güç mücadelesinde bütün yollar Çin'e çıkıyor. Dünyanın Hürmüz'e odaklandığı bir süreçte arka planda daha kaotik projeler hayata geçiriliyor. Bu kapsamda Hürmüz'de İran'a karşı uygulanan kuşatmanın bir benzerinin Malakka Boğazı ürerinden Çin'e karşı da devreye sokulması planlanıyor.
Bir bakıma Hürmüz ile eşgüdümlü olarak ABD'nin Çin'in ekonomik şahdamarı konumundaki Malakka'yı hedef alacak tam teşekküllü bir "küresel deniz ablukası" stratejisine geçmesi bekleniyor.
Zaten gidişat da bunu gösteriyor. Çünkü Hürmüz krizinin şiddetlenerek diğer boğazlara sıçrama riski her geçen gün daha da artıyor.