Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın Şanghay İşbirliği Teşkilatı Zirvesi'nde gerçekleştirdikleri konuşmalarında verdikleri mesaj, Avrasya'nın yeni ticaret mimarisi açısından stratejik bir dönüm noktasına işaret etmekte; 'Hazar geçişli Orta Koridor Girişimi'nin, Kuşak ve Yol Girişimi ile uyumlu hale gelmesini istiyoruz.' Bu hedef, Türkiye'nin Asya'nın en doğusuyla Avrupa'nın en batısı arasındaki her türlü ticari emtia hareketinden daha fazla pay almasının ötesinde bir anlam taşıyor. Cumhurbaşkanlığımız, Asya'dan Avrupa'ya, hatta Afrika'ya uzanan ticaret sisteminin kurallarını, güzergahlarını ve lojistik merkezlerini şekillendiren ana ülkelerden birisi olmayı, Türkiye Yüzyılı Vizyonu'nun öncelikleri arasında tanımlamakta.
Orta Koridor; Çin'den başlayarak Kazakistan'a, Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan ve Gürcistan'a, oradan Türkiye aracılığıyla Avrupa'ya ve Afrika'ya uzanıyor. Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu, Marmaray, limanlar, lojistik merkezler ve Avrupa bağlantıları bu hattın omurgasını oluşturmaktalar. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi ise Asya, Avrupa ve Afrika'yı demiryolları, limanlar, enerji hatları ve üretim merkezleriyle birbirine bağlayan çok daha geniş bir altyapı ağı sunuyor. İki kritik önemdeki girişimin uyumlu hale gelmesi, Orta Koridor'un Çin-Avrupa ticaretinin ana güzergahlarından birisi haline dönüşmesi anlamına gelmekte.
Bu dönüşümün kilit unsurlarından birisi 'İpek Yolu Ortak Gümrük Projesi' olacak. Çünkü, bir ticaret koridorunun gücünü yalnızca rayların uzunluğu, limanların kapasitesi veya trenlerin hızı belirlemiyor. Gümrüklerde geçirilen süre, ülkeler arasında belge ve veri paylaşımı, farklı taşıma türleri arasındaki geçişler ve sınır kapılarındaki uygulamalar da toplam maliyet üzerinde belirleyici rol oynamakta. Ortak gümrük modeliyle Çin'den yola çıkan bir yükün verileri güzergah üzerindeki ülkelere önceden ulaşabilir; böylece aynı yükün her sınırda yeniden kontrol edilmesinin önüne geçilebilir. Elektronik mühür, ortak risk analizi, tek pencere sistemi, ön bildirim ve karşılıklı tanınan belgeler sayesinde sınırlar birer bekleme noktası olmaktan çıkarak hızlı geçiş merkezlerine dönüşebilir.
Böylece Orta Koridor, fiziki bir ulaştırma hattından, dijital bir ticaret omurgasına yükselecektir. Dünya Bankası, doğru hedeflenmiş yatırımlar ve dijitalleşme odaklı operasyonel düzenlemelerle, Orta Koridor'daki taşıma süresinin 2030'a kadar yarıya indirilebileceğini, ticaret hacminin ise üç katına çıkabileceğini öngörmekte. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımızın verileri de, deniz yoluyla 35-45 günü bulan Asya-Avrupa taşımalarının, Orta Koridor üzerinden 18 günde tamamlanabildiğini, yapılacak yatırımlarla bu sürenin 13-15 gün seviyesine çekilebileceğini işaret ediyor.
Türkiye açısından elde edilecek katma değer ve kazanç, elbette transit geçiş gelirinden ibaret kalmayacak. Limanlar, demiryolları, lojistik merkezler, depolama alanları, sigortacılık, finansman, bakım hizmetleri ve gümrük teknolojileri yeni yatırımları beraberinde getirecek. Anadolu'daki üretim merkezlerinin Orta Asya ve Çin pazarlarına erişimi kolaylaşırken, Türkiye'nin çekim gücü yüksek yatırım iklimi de güç kazanacak. Küresel şirketler de, Türkiye'yi salt ürün geçişini sağlayan bir ülke olarak görmek yerine, üretimin, montajın, dağıtımın ve yeniden ihracatın merkezinde yer alan bir Türkiye ile dikkate alacaklar.
Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Kuzey Koridoru üzerinde süregelen baskısı, Kızıldeniz ve Süveyş hattındaki güvenlik sorunları, dünya ticaretine alternatif ve güvenilir güzergahların önemini açık biçimde göstermekte. Türkiye'nin kritik önemde inisiyatif üstlendiği Orta Koridor bu arayışlara cevap verirken, Türk Devletleri Teşkilatı coğrafyasını da ortak bir ticaret alanına yaklaştıracak bir imkanın kapılarını açmış oluyor
Cumhurbaşkanımız Erdoğan'ın işaret ettikleri sinyal, Avrasya'da Türkiye merkezli yeni bir hareketlilik döneminin habercisidir. Kuşak ve Yol'un küresel ölçeği, Orta Koridor'un jeopolitik konumu ve İpek Yolu Ortak Gümrük Projesi'nin dijital altyapısı birleştiğinde, ortaya güçlü bir Avrasya Ticaret Ağı çıkacak. Türkiye de bu ağın üretime dayalı işbirliğini, ticaret rotalarını, lojistiğini ve gümrüklendirme süreçlerini belirleyen merkez ülkesi olacak.