Özgür Özel ve 90 milletvekilinin CHP'den istifa ederek Yeni Parti'nin kuruluş dilekçesini İçişleri Bakanlığı'na sunmasıyla, Meclis'teki denge bir günde değişmiş oldu. CHP'nin sandalye sayısı 135'ten 44'e indi, kurulalı günler olmuş bir parti ana muhalefet konumuna yerleşti. Türkiye parlamento tarihinde bu ölçekte bir toplu geçişin benzeri azdır. Ama tarihin gösterdiği bir şey varsa, o da sandalye sayısının bir ayrılık hareketinin kaderini tek başına tayin edemediğidir.
Türkiye siyasetinde bir partiden koparak yeni parti kurmak yeni bir olgu değil. Yeni olan, kopanların "asıl gövde biziz" iddiasında olmaları ve bunu mutlak butlan kararı sonrası yaşanan parti içinde yaşanan gelişmelerle temellendirmeleridir.
Türkiye'de bir partiden ayrılarak kurulan partileri kabaca ikiye ayırmak mümkün. Bunları tabanı devralanlar ve kadrodan kopanlar olarak tanımlanabilir.
Devralmalar nadirdir ama siyasetin rotasını değiştirir. 1946'da Dörtlü Takrir'in ardından CHP'den ayrılanların kurduğu Demokrat Parti 45-60 dönemine damga vurmuştur. 2001'de Fazilet Partisi'nin yenilikçi kanadının kurduğu AK Parti hem FP'nin hem de merkez sağın seçmen tabanını büyük ölçüde devraldı ve kuruluşundan on dört ay sonra tek başına iktidar oldu. Her iki örnekte de kopan kadro, içinden çıktığı partinin taban seçmenini ve taşra teşkilatını da yanında götürmüştür. Geriye kalan, merkez kadrosu olan ama taşrasını da tabanını büyük ölçüde yitirmiş bir kabuk olarak kalmıştır.
Kopuşlar ise yaygındır. CHP'nin kendi tarihi bunun adeta bir müzesi gibidir. 1967'de Turhan Feyzioğlu önderliğinde kurulan Güven Partisi 1969'da Meclis'e girmeyi başarmış, 1973'te Kemal Satır'ın Cumhuriyetçi Partisi ile birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi'ne dönüşmüştür. Bu yeni parti koalisyonlarda bakanlıklar almış, ancak 1980'e gelindiğinde seçmen desteği erimiştir. Satır'ın 1972'de kurduğu Cumhuriyetçi Parti bağımsız bir oluşum olarak ancak altı ay yaşayabilmiştir.
Daha yakın örnekler de aynı seyri işaret etmektedir. AK Parti'den ayrılan kadroların kurduğu DEVA ve Gelecek Partileri, kuruluş sürecindeki iddialarının oldukça altında kalmıştır. Tüm bu partilerin ortak özelliği, tanınmış isimlere sahip olmaları ama seçmenin parti ile olan duygusal bağını yeni partiye taşıyamamalarıdır.
Bu iki tipi ayrılışı farklı kılan değişkenler; teşkilatın kime gittiği, taban desteğinin kimde kaldığı ve seçim takviminin ne kadar yakın olduğudur.
Bu açıdan Yeni Parti'yi bu üç başlıkta ele alarak değerlendirilebilir.
Yeni Parti, kuruluşuna 91 milletvekiliyle başladı. İl başkanlıkları düzeyinde de ciddi bir kopuş yaşandı. Ancak asıl kritik alan yerel yönetimler ve orada tablo karışık. Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Besim Dutlulu ve Çanakkale Belediye Başkanı Muharrem Erkek gibi isimler Yeni Parti'de yer alacağını açıkladı. Buna karşılık Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar CHP'de kalacağını, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay ise bağımsız devam edeceğini duyurdu. Mansur Yavaş, Özel'i tebrik etmekle yetinip henüz bir geçiş kararı açıklamadı.
Türkiye'de siyasi partiler için belediyeler önemli bir görünürlük altyapısıdır. Belediyelerin bir kısmının CHP'de, bir kısmının bağımsız, küçük bir kısmının Yeni Parti'de kalması, muhalefetin en değerli görünüm alanını üçe bölmektedir. Buna hukuki eşik de eklenebilir. Siyasi Partiler Kanunu'nun 36. maddesine göre bir partinin genel seçime girebilmesi için en az 41 ilde teşkilatlanmış ve seçimden en az altı ay önce büyük kongresini yapmış olması gerekiyor. Yani Yeni Parti için asıl sınav sandık değil, takvim. Parti, örgütlenmesini ve kongre sürecini olası bir seçim sürecine girilmesinden önce tamamlamalı. Bu süreçte yerel yönetimlerin lojistik desteklerine olan ihtiyacı da vurgulamak gerekebilir.
Yeni Parti'yi geçmiş örneklerden gerçekten ayıran nokta burası. Klasik ayrılıklarda kopan taraf, seçmenin gözünde partiyi bölen konumundaydı. Ana partinin markası ve temel iddiası el değiştirmiyordu. Bu kez "mutlak butlan" kararı dolayısıyla Özgür Özel ve ekibi kendisini partiden ayrılan değil, kendi partisinden ayrılmak zorunda kalan mağdur taraf olarak konumlandırıyor.
Bu, güçlü ama aynı zamanda uzun vadede etkisi tartışmalı bir anlatı. Güçlü, çünkü muhalefet seçmeninin önemli bir bölümü süreci bu anlatıyla okuyor. Tartışmalı, çünkü meşruiyeti mağduriyete dayandıran hareketlerin ömrü, genellikle mağduriyetin kamuoyu gündemindeki ömrüyle sınırlıdır. Bir yıl sonra bu partiye oy verecek seçmen, bu anlatıyı değil, partinin siyaseten ne söylediğini, ne vaad ettiğini tartıyor olacak.
Marka meselesi de burada devreye giriyor. CHP, kusurlarıyla birlikte yüz yılı aşkın bir geçmiş barındırıyor. Zeydan Karalar'ın "54 yıllık CHP'liyim" sözü tam olarak bunu anlatıyor. Karşısındaki oluşumun ise, adı bile "Yeni" ve bu henüz içi doldurulmamış bir sıfat. Beyaz zemin üzerine kırmızı harflerle yazılmış, amblemsiz bir logo. Bu sadelik bilinçli bir tercih olabilir ancak bu kadar geniş bir siyasi kimlik boşluğunu rakiplerin doldurması, Türkiye'de sık görülen bir sonuçtur.
Yakın tarihli araştırmalar Yeni Parti için iddialı sonuçlar barındırıyordu. Bazı anket çalışmalarında "Özel'in kuracağı parti" yüzde 16,5 ile ikinci sırada, CHP yüzde 10 düzeyinde gösteriliyor. Ama tarihsel tecrübe burada bir uyarıda bulunuyor. Henüz kurulmamış partiler, kurulmuş partilerden her zaman daha popülerdir. Kuruluş öncesi anketlerde çift haneli görünen birçok yeni oluşum, sandıkta anketlerin üçte birine bile ulaşamadı. Hipotetik parti, seçmenin hayalindeki partidir. Gerçek parti ise aday listeleri, ittifak pazarlıkları ve kadro dışında kalanların küskünlüğüyle birlikte gelir.
Yeni Parti'nin hikâyesi muhtemelen önümüzdeki bir yıl içinde yazılacak. Bu süreçte üç göstergeye, yani 41 il eşiğinin ve kongrenin ne zaman tamamlandığı; belediye başkanlarının nihai tercihleri ve CHP'nin oyunun tek haneye mi yoksa yüzde 15-20 bandına mı oturduğu belirleyici olacak. Eğer CHP markası tabanını tutmayı başarırsa, ortaya iki orta boy partinin aynı seçmen havuzunda birbirini yıprattığı bir tablo çıkacaktır ki bu durum Türkiye'de bölünmüş muhalefetin klasik sonucudur ve CHP tarihinde örneklerine sıklıkla rastlanmıştır.
Burada nihai sonucu belirleyecek olan ise Türkiye siyasetinde hep olduğu gibi, sandalye sayısı değil kapı kapı dolaşan teşkilat ve seçmenin "gerçek olan hangisi?" sorusuna verdiği cevap olacak.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
