Ofiste biri hapşırıyor... Ertesi gün üç kişi yatakta. Ama bir kişi var ki hiçbir şey olmamış gibi dolaşıyor. Aynı mikroba maruz kalıyor... Aynı ortamda çalışıyor... Aynı havayı soluyor... Ama hastalanmıyor. Şans mı? Biraz... Genetik mi? Biraz... Peki en büyük sır ne?
Bağışıklık sisteminin "esnekliği"!
Bilim insanları buna artık "immün dayanıklılık" (immune resilience) diyor. Ve görünen o ki uzun yaşamanın en önemli sırlarından biri de burada saklı. Yıllardır bağışıklık sistemini sadece "güçlü" ya da "zayıf" diye tanımlıyorduk. Oysa yeni araştırmalar bambaşka bir gerçeği ortaya koyuyor. Önemli olan sadece güçlü olmak değil... Doğru zamanda doğru tepki verebilmek. Çünkü bağışıklık sistemi de iyi bir orkestra şefi gibi çalışmalı.
Ne fazla... Ne eksik... Tam kararında.
FAZLA ÇALIŞAN BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ DE TEHLİKELİ!
Çoğumuz bağışıklığın ne kadar güçlü olursa o kadar iyi olacağını sanıyoruz. Aslında hayır. Bağışıklık sistemi bazen fazla gaz verince kendi vücuduna zarar vermeye başlıyor. Buna aşırı inflamasyon deniyor. COVID döneminde ağır hastalanan birçok kişide sorun yalnızca virüs değildi. Virüsün ardından kontrolden çıkan iltihap fırtınasıydı. Yani bazen düşman mikrop değil... Onu yok etmeye çalışan ordunun kontrolden çıkmasıdır.
AZ ÇALIŞAN BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ DE SORUN!
Diğer uçta ise yetersiz tepki var. Virüs giriyor... Bakteri çoğalıyor... Bağışıklık sistemi ise adeta mesaiye geç geliyor. Bu kişiler enfeksiyonları daha ağır geçiriyor. İyileşmeleri uzuyor. Komplikasyon riskleri artıyor. Altın madalya "dengeye" En sağlıklı insanlar ne en fazla iltihap oluşturanlar... Ne de en az tepki verenler. En avantajlı grup kimler?
Enfeksiyona hızlı cevap veren.
İltihabı gerektiği kadar oluşturan,
İş bitince de yangını söndüren kişiler.
İşte buna bağışıklık esnekliği deniyor. Aynı grip herkesi aynı etkilemiyor Neden biri iki günde ayağa kalkıyor... Diğeri haftalarca toparlanamıyor? Çünkü enfeksiyon sadece virüsü temizlemekten ibaret değil. Asıl önemli olan... Vücudun eski sağlığına ne kadar hızlı dönebildiği. Bazı kişiler enfeksiyonu atlatıyor. Ama geride düşük düzeyli kronik iltihap kalıyor. Bu görünmez yangın; kalp hastalıklarından diyabete, Alzheimer'dan kas kaybına kadar pek çok yaşlanma hastalığının da zeminini hazırlayabiliyor.
YAŞ TEK BAŞINA NEDEN DEĞİLDİR!
"Yaşlandık, artık bağışıklık bitti." Bu da doğru değil. 80 yaşında olup bağışıklığı taş gibi çalışan insanlar var. 60 yaşında olup sürekli enfeksiyon geçirenler de... Yani takvim yaşı her şeyi anlatmıyor. Asıl önemli olan bağışıklığın biyolojik yaşı. Öğretmenler neden daha çok hasta oluyor? Bunun cevabı oldukça basit: Maruziyet.
Otuz çocuk... Kapalı sınıf... Bitmek bilmeyen virüs trafiği... Mikrop sayısı arttıkça hastalanma olasılığı da yükseliyor. Aynı durum sağlık çalışanları, kreş çalışanları ve toplu taşıma kullananlar için de geçerli. Fakat yine de herkes hasta olmuyor. Çünkü maruziyet kadar bağışıklığın kalitesi de belirleyici.
BAĞIŞIKLIK PUANINIZI YÜKSELTECEK 10 MADDE!
Mucize vitaminlerle değil... Mucize bitki çaylarıyla da değil. Bilimin söylediği reçete oldukça sıkıcı ama çok etkili.
1- Düzenli egzersiz
2- Kaliteli uyku
3- Sebze ve meyveden zengin beslenme
4- Yeterli protein
5- Sağlıklı kilo
6- Sigarasız yaşam
7- Gerektiğinde aşılar
8- El hijyeni
9- Riskli ortamlarda maske kullanımı
10- Kronik stresi azaltmak
Bağışıklık sistemi her gün eğitilen bir kas gibidir. Bir haftalık değil... Bir ömürlük yatırım ister.
OSMAN HOCA DİYOR Kİ...
Bağışıklık sistemi, "ne kadar güçlü" olduğunuzla değil, ne kadar akıllıca çalıştığınızla ilgilenir. İyi bağışıklık; her mikrobu öldüren değil, gerektiğinde savaşan, işi bitince de sakinleşebilen bağışıklıktır. Unutmayın... Uzun ömrün sırrı belki de hiç hastalanmamak değildir. Hastalansanız bile hızla toparlanabilen bir bağışıklık sistemine sahip olmaktır. Çünkü gerçek sağlık, mikropların hiç gelmediği bir hayat değil... Geldiklerinde paniğe kapılmayan bir bağışıklık sistemidir.
YOĞURT BİYOLOJİK YAŞLANMAYI YAVAŞLATABİLİR Mİ?
Eskilerin "Bir kâse yoğurt ye!" tavsiyesi meğer sadece mideyi değil, biyolojik saati de düşünüyormuş! Son günlerin en çok konuşulan Longevity haberlerinden biri, Japonya'da yapılan dikkat çekici bir randomize kontrollü çalışmadan geldi. Bulgular umut verici ama aynı zamanda önemli bir ders içeriyor: Tek bir mucize besin yok... Mucize, doğru alışkanlıkların birleşiminde saklı. Hazırsanız buyurun, Japonya'daki araştırma sonuçlarından sofralarımızdan hiç eksik olmayan yoğurdun faydalarına gözatalım.
SADECE ÜÇ AYDA %2.2'LİK GENÇLEŞME!
Aging dergisinde yayımlanan yeni bir klinik araştırmaya göre, 12 hafta boyunca uygulanan probiyotik ağırlıklı beslenme ve egzersiz programı, biyolojik yaşlanma hızını ölçen ünlü 'DunedinPACE' DNA testi sonuçlarına göre biyolojik yaşlanma hızını %2,2 oranında yavaşlatıyor. Araştırmada 50-74 yaş arasında, fazla kilolu 48 erkek iki gruba ayrıldı. Müdahale grubundaki katılımcılar 12 hafta boyunca:
Her gün 100 gram sade probiyotik yoğurt (Bifidobacterium longum BB536 içeren),
Kişiye özel beslenme önerileri,
Şekerli içeceklerin ve atıştırmaların azaltılması,
Haftada en az 3 gün, yaklaşık 30 dakika yürüyüş veya step egzersizi uyguladı.
Kontrol grubu ise günlük yaşamına devam etti. Araştırmacılar biyolojik yaşlanma hızını, günümüzde en güvenilir epigenetik göstergelerden biri kabul edilen DunedinPACE testiyle değerlendirdi.
KİLO VERMEDEN DE GENÇLEŞMEK MÜMKÜN MÜ?
Sadece 12 hafta sonunda neler oldu?
Biyolojik yaşlanma hızı ortalama %2,2 yavaşladı.
Böbrek sağlığıyla ilişkili epigenetik belirteçlerden DNAm Cystatin C düzeyinde anlamlı iyileşme görüldü.
İlginç olan ise bu etkinin kilo kaybıyla doğrudan ilişkili olmamasıydı. Yani biyolojik saatteki değişim yalnızca zayıflamaya bağlanamıyordu.
ÜÇLÜ FORMÜL: YOĞURT, BESLENME VE HAREKETİN ORTAK GÜCÜ
Burada çok önemli bir ayrıntı var. Araştırmacılar özellikle şu uyarıyı yapıyor: "Bu faydayı yalnızca yoğurda bağlayamayız." Çünkü çalışma aynı anda üç müdahale içeriyordu:
Probiyotik yoğurt
Daha sağlıklı beslenme
Düzenli fiziksel aktivite
Dolayısıyla elde edilen sonuç, büyük olasılıkla bu üçlünün ortak etkisini yansıtıyor.
NEDEN PROBİYOTİKLER LONGEVITY'NİN YENİ YILDIZI?
Yoğurt yalnızca bir süt ürünü değildir. İçerdiği probiyotik bakteriler bağırsak mikrobiyotasını destekleyebilir. Sağlıklı bir bağırsak florası ise aşağıdaki katkıları sağlayabilir.
Kronik inflamasyonun azalması.
Bağışıklık sisteminin dengelenmesi.
Oksidatif stresin hafiflemesi.
Metabolik sağlığın iyileşmesi.
Longevity dünyasında artık bağırsak, yalnızca sindirim sistemi değil; yaşlanmayı etkileyen önemli organlardan biri olarak görülüyor. Bu nedenle probiyotikler sağlıklı yaşlanma araştırmalarının en heyecan verici başlıkları arasında yer alıyor.
ARAŞTIRMADAN ÇIKAN GERÇEK NEDİR?
Bu araştırmanın en önemli mesajı şu: Biyolojik yaşımız değişebilir...
Her gün yapılan küçük ama sürdürülebilir seçimler; biraz daha fazla hareket etmek, daha az şeker tüketmek ve fermente besinleri sofraya eklemek, biyolojik saatimizin tik taklarını yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
Elbette bu çalışma küçük ölçekliydi; yalnızca Japon, fazla kilolu erkeklerde yapıldı ve sadece 12 hafta sürdü. Sonuçların kadınlarda, farklı yaş gruplarında ve uzun dönemde de geçerli olup olmadığını gösterecek daha büyük çalışmalara ihtiyaç var.
SÖZÜN ÖZÜ...
Yoğurt tek başına zamanı durduramaz. Ama doğru beslenme, düzenli yürüyüş ve sağlıklı bağırsaklarla el ele verirse, biyolojik saatin akrep ve yelkovanını biraz olsun yavaşlatabilir. Ve kabul edelim... Bazen uzun yaşamın sırrı laboratuvarda değil, buzdolabının en mütevazı rafında saklı olabilir.
BEYİN NEDEN BALIK YAĞINI BU KADAR ÇOK SEVER?
Beynimizin yaklaşık yüzde 60'ı yağdan oluşur ve bu yağların en kritik yapı taşı DHA (Dokosaheksaenoik Asit) adı verilen omega-3 yağ asididir. DHA, beyin hücre zarlarının esnekliğini sağlayan, sinapsların (sinir bağlantılarının) hızlı ve verimli çalışmasını sağlayan temel bir yapı taşıdır. Sadece yapı taş olmakla kalmaz; görme sisteminin gelişimi, hafıza konsolidasyonu ve beyindeki inflamasyonun (iltihabın) çözülmesi açısından da hayati rol oynar.
ZEKÂNIN YAKITI: DHA
Ancak DHA'nın beyne girişi rastgele gerçekleşmez. Kan-beyin bariyerinde bulunan MFSD2A adlı özel bir taşıyıcı protein, özellikle lizofosfatidilkoline bağlı DHA'yı tanıyarak beyin dokusuna alır. Bu taşıyıcının etkinliği, damar bariyerinin bütünlüğü ve beyin sağlığı için kritiktir. Yaşlanma sürecinde veya nörovasküler bozukluklarda bu taşıyıcı mekanizmanın yavaşlayabileceği düşünülmektedir. İşte bu nedenle, yaşlandıkça beyin sağlığını korumak için dışarıdan yeterli DHA alımı (balık tüketimi veya kaliteli takviye) büyük önem taşır.
DİYABET BEYNİ NEDEN DAHA HIZLI YAŞLANDIRIR?
Tip 2 diyabet ile demans arasında güçlü bir ilişki vardır. Uzun süre yüksek kalan glikoz, sadece böbrek ve göz damarlarına değil, beynin çok küçük damarlarına da zarar verir. Beyin damarlarının büyük bölümü mikroskobik kapillerlerden oluşur. Bu ince damar ağı, nöronlara sürekli oksijen ve glikoz taşır. Peki size nelere mal olur?..
HİPERGLİSEMİ VE İNSÜLİN DİRENCİ NELER YAPAR?
1. Endotel fonksiyonunu bozar.
2. Oksidatif stresi artırır.
3. Damar duvarını sertleştirir.
4. Kan-beyin bariyerini zayıflatır.
5. Beyin kan akımını azaltır.
6. Mikroglial inflamasyonu artırır.
İnsülinin beyinde yalnızca şekeri düzenlemekle kalmadığını da unutmamak gerekir. İnsülin, öğrenme, hafıza, sinaptik plastisite ve enerji metabolizmasında rol oynar. Beyin hücreleri insülin sinyaline dirençli hale geldiğinde glikozu verimli kullanamaz ve enerji üretimi aksayabilir.
Bu nedenle Alzheimer için zaman zaman "tip 3 diyabet" ifadesi kullanılıyor. Ancak bu ifade resmi bir tanı değildir. Alzheimer'ı doğrudan diyabetin üçüncü tipi ilan etmek bilimsel açıdan fazla iddialıdır.
Doğru cümle şudur: "İnsülin direnci ve tip 2 diyabet, Alzheimer riskini artıran önemli ve değiştirilebilir etkenlerdir."
BELLEĞİN SIRRI APOE4 GENLERİ Mİ?
APOE4 ise değiştirilebilir değildir; sahip olduğunuz geni kapının önüne koyamazsınız. Fakat genin etkisini büyüten hipertansiyon, sigara, hareketsizlik, diyabet, uyku bozukluğu ve damar sağlığı gibi faktörlere müdahale edebilirsiniz. Bu nedenle paylaşımda geçen "tip 2 diyabet ve APOE4'ün ikisi de değiştirilebilir" cümlesi hatalıdır. Değiştirilebilen APOE4 değil, onunla birlikte taşınan çevresel risk yüküdür.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
