Ocak 1999'da Dresdner Bank'ın araştırma direktörü Andrew Lawrence sonraları çok tartışılacak bir kriz öncü göstergesini ortaya attı: Gökdelen Endeksi. Teoriye göre bütün gökdelenleri aşan yeni bir gökdelenin yapma yarışı ile ekonomik gerileme arasında güçlü bir ilişki vardı. Buna göre kaynaklar dünyanın en uzun gökdeleni inşa etmeye ayrılırken ekonomik büyüme de artık yorgunluk aşamasına girer. Kriz öncesinde yapımına başlanan binaların açılışı, çoğunlukla ekonomik durgunluk sona erinceye kadar ertelenir. Aslında teorinin altında daha sonraları "İrasyonel Hovardalık" olarak da tanımlanan bir teori yatıyor. Ekonominin aşırı büyüme evresinde yüksek riskli ve ekonomik olmayan yatırımlar gündeme geliyor. Ucuz kredi sayesinde konut balonu şişerken bir güç gösterisi olarak dünyanın en uzun gökdelenini yapma yarışı da kızışıyor. Bu tanım Dubai'ye de fazlasıyla uyuyor.
İLK ÖRNEK 1907'DE
Sonraları birçok teze konu olan 'Gökdelen Endeksi' için ilk örnek 1907 Bankacılık Paniği gösteriliyor. Panik öncesinde New York'ta gökdelen yarışları hızlanmış, Singer Binası ve Metropolitan Hayat Sigortası Kuleleri'nin inşasına başlanmıştı. Singer Building 1908'de, Metropolitan Kulesi ise 1909'da bitirilebildi. Tarihe "Büyük Buhran" olarak geçen 1929 krizi öncesinde de gökdelen yarışları kızışmıştı. Dönemin en uzun gökdelenleri olan Empire State ve Chrysler gökdelenleri bitirilmesinden hemen sonra 1929 krizi patladı. Tesadüf o ki gökdelen endeksi, 1973 krizinde de çalıştı! 11 Eylül saldırıları ile yıkılan Dünya Ticaret Merkezi ile Şikago'daki Willis Kuleleri 1974 yılında açıldı. Ekonomist Lawrence'ın gökdelen endeksi için gösterdiği son örnek Malezya'nın Petronas Kuleleri'ydi. Bitirilmesinden sonra 5 yıl boyunca dünyanın en uzun binası olma özelliğini koruyan Petronas Kuleleri'nin açılışı 1997 Asya Krizi'nin yarattığı karmaşa içinde yapılmıştı.
DUBAİ DE KAÇAMADI
Lawrence'ın ekonomik büyümenin zirve yapmasının bir göstergesi olarak kabul ettiği gökdelenler, 'Dubai Mucizesi''ni de yıktı. Borçlarını ödeyemeyecek duruma düşen Dubai şu aralar dünyanın en uzun binasını yapmakla meşguldü. Kriz nedeniyle bir gecikme olmazsa 2010'da açılması beklenen Burj Dubai 818 metre yükselikliği ile dünyanın en uzun binası olma özelliğine sahip olacak. Gökdelen çılgınlığı bununla da sınırlı değil. Dubai'nin bin metrelik bir kule projesi daha var. Endeks işlerse Dubai yeni krizlere doğru yelken açacak gibi görünüyor.
