Dünya genelinde merkez bankalarının küresel rezerv kompozisyonunda dikkat çekici bir dönüşüm yaşanıyor. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) verilerine göre ABD dolarının küresel döviz rezervlerindeki payının kademeli olarak gerilerken, Dünya Altın Konseyi (WGC) verilerine göre ise altın alımları hızla sürüyor.
DOLARIN REZERVLERDEKİ PAYI GERİLEDİ
IMF'nin Resmi Döviz Rezervlerinin Para Birimi Dağılımı (COFER) verilerine göre, 2025'in üçüncü çeyreği itibarıyla küresel rezervler 13 trilyon dolara ulaştı. Aynı dönemde doların rezervler içindeki payı yüzde 56,92'ye gerileyerek, 1999 başındaki yüzde 71,19 seviyesinden bu yana süren düşüşünü sürdürdü. Avronun payı sınırlı bir artışla yüzde 20'nin üzerine çıkarken, yen ve yuan gibi diğer para birimleri dalgalı bir seyir izledi.
ALTIN REZERVLERİNDE YÜKSELİŞ SÜRÜYOR
Döviz cephesinde bu tablo oluşurken, altın rezervlerinde ise belirgin bir yükseliş dikkat çekiyor. Dünya Altın Konseyi (WGC) verilerine göre, merkez bankalarının altın alımları son yıllarda hız kazanırken, 2025'te küresel altın talebi ilk kez 5 bin tonun üzerine çıkarak rekor kırdı. Bu artışta, özellikle gelişmekte olan ülkelerin rezervlerini çeşitlendirme isteği etkili oldu.
ABD'in 8.133 ton, Almanya'nın 3.351 ton, Çin'in 2.304 ton altın rezervi bulunurken, Türkiye'nin ise 645 ton altın rezervi var. 6 Ocak itibarıyla Merkez Bankası altın rezervleri de 4 milyar 294 milyon dolar yükselişle 116 milyar 728 milyon dolardan 121 milyar 22 milyon dolara ulaştı.
AMERİKAN DOLARI KÜRESEL ÖDEMELERDEKİ LİDERLİĞİNİ KORUYOR
Doların rezervlerdeki payında görülen düşüş, doların rezerv para birimi statüsü ve küresel para sistemindeki merkezi konumunu koruyup koruyamayacağına ilişkin tartışmaları gündeme getiriyor. Ancak küresel finansal işlemlerde doların hakimiyetinin sürdüğü görülüyor.
ABD'nin küresel ticaretin yaklaşık yüzde 10'unu gerçekleştirmesine rağmen, küresel ticaretin yarısından fazlası dolar üzerinden faturalandırılıyor. Enerji ödemelerinin bir kısmının dolar dışı para birimlerine kaymasına rağmen küresel ticarete konu olan çoğu emtia dolar üzerinden fiyatlandırılıyor.
Ödemelere ilişkin veriler, doların küresel ödemelerde en çok kullanılan para birimi olduğunu ortaya koyuyor. SWIFT verilerine göre, doların küresel ödemelerdeki payı geçen yıl aralıkta yüzde 50,49 olarak kaydedildi.
Aynı dönemde avronun payı yüzde 21,9, İngiliz sterlinin payı yüzde 6,73, Kanada dolarının payı yüzde 3,44, Japon yeninin payı yüzde 3,42 ve Çin yuanının payı yüzde 2,73 oldu.
DÜŞÜŞÜN BÜYÜK KISMI, REZERV YÖNETİCİLERİNİN ÇEŞİTLENDİRME ARAYIŞINDAN KAYNAKLANIYOR
Uzmanlar, doların payındaki düşüşün bir "güven kaybı"ndan ziyade rezerv yöneticilerinin riskleri dağıtma stratejisinden kaynaklandığını vurguluyor.
Daha önce ABD Merkez Bankası (Fed) bünyesinde görev yapan American Enterprise Institute (AEI) Kıdemli Uzmanı Steven Kamin, AA muhabirine, doların rezervlerdeki payı azalsa da küresel piyasalarda hala baskın para birimi olmaya devam ettiğini söyledi.
Bu düşüşün büyük bir kısmının rezerv yöneticilerinin çeşitlendirme arayışından ve Kanada veya Avustralya doları gibi geleneksel olmayan para birimlerini rezervlerine eklemelerinden kaynaklandığını belirten Kamin, ayrıca rezervlerini artıran İsviçre gibi ülkelerin rezervlerindeki dolar payının diğer para birimlerine kıyasla daha düşük olması nedeniyle doların toplam payının azaldığını aktardı.
Kamin, rezervlerdeki payda düşüşün doların değer kaybetmesinin bir sonucu olabileceğine de işaret etti.
Avro, yuan veya diğer para birimlerinin küresel olarak hakim para birimi olarak doların yerini alacağını düşünmediğini belirten Kamin, "Beklentim, doların öngörülebilir gelecekte hakim konumda kalmaya devam edeceği, ancak bu hakimiyetin boyutunun azalacağı yönünde. Başka bir deyişle, küresel para sistemi daha dengeli, çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerleyecek, ancak dolar en önemli para birimi olarak kalmaya devam edecektir." dedi.
YAŞANAN POLİTİKA BELİRSİZLİKLERİ EN ÖNEMLİ ETKENLERDEN
Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola da son yıllarda küresel rezervlerde doların payının azalmasının birkaç faktörün birleşimiyle ilgili olduğunu söyledi.
Ancak en önemli etkenin geçen yıl içindeki politika belirsizlikleri olduğuna işaret eden Sonola, "Bu kapsamda, tarifelerden kaynaklanan belirsizlikler, Grönland ile ilgili belirsizlikler ve şimdi de Japonya'nın mali sorunları ve ABD'nin bu sorunların istikrara kavuşturulmasında rol oynama potansiyeliyle ilgili belirsizlikler yer alıyor." dedi.
Sonola, dolara güvenin kaybolduğunun söylenebileceği bir noktaya gelinmediğini, bu durumdan hala çok uzak olunduğunu vurguladı.
Daha uzun vadeli bir bakış açısıyla, 10 yıllık, hatta 50 yıllık bir perspektiften bakıldığında, doların nominal değerinin bu iki zaman dilimi için uzun vadeli ortalamanın hala yakınında seyrettiğine işaret eden Sonola, "Bununla birlikte, marjlarda bir miktar çeşitlilik olduğu açıktır ve politika belirsizlikleri devam ederse bu eğilim muhtemelen sürecektir." diye konuştu.
Sonola, ileriki dönemde hiçbir para biriminin doların yerini alacağını düşünmediğini vurgulayarak, ABD'deki derin hisse senedi, kredi ve tahvil piyasalarının, benzer derinlik ve kapsamda bir alternatifin yokluğunda dolara önemli destek sağladığını kaydetti.