Haberlerde ve sosyal medya gibi alanlarda moratoryum gibi bazı kelimeleri oldukça sık görmekteyiz. Fakat pek çok kişi bu kelimenin anlamını bilmemektedir. TDK'ye göre bu kelimenin birden çok anlamı bulunmaktadır. Ayrıca Fransız kökenli bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüzde iktisadi anlamda oldukça sık kullanılan bir kelimedir ve ülke ekonomisi için oldukça değerlidir. Ekonomik anlamda kullanılan moratoryum kelimesi nedir ve ilan edilirse ne olur? Sorularının cevaplarını sizler için yanıtladık…
Moratoryum kelimesi, Fransızca kökenlidir. İki farklı alanda kullanımı bulunmaktadır. Bunlardan birincisi iktisadi alandaki kullanımıdır. Sözlükte ise moratoryum, borçlanıcının, ödeme gücünü kaybetmesi nedeniyle borçlarının tümünü veya bir kısmını ödeyemeyeceğini ilân etmesi şeklinde ifade edilir. Genelde borçlu ve alıcı arasında borcun yeniden yapılandırılması ile sonuçlanmaktadır.
Moratoryum bir ülkenin dış borçlarıyla ilgili olabileceği gibi ülke içinde belirli bir grubun borçları üzerinde de yapılabilmektedir. Bu bağlamda geniş kapsamlı bir olaydır. Devletler içine düştükleri yoğun döviz darboğazı dolayısıyla dış borçlarının ana para ve faizlerini ödeyemeyeceklerini ilan ettiklerinde, borçlularla alacaklılar arasında bir anlaşma yapılarak borçların vadesinin uzatılması işlemi de moratoryum olarak adlandırılır. Ayrıca uluslararası hukukta devletler tarafından bir durumun hatırlatılması amacıyla ilan edilen kararlara da moratoryum denilmektedir.
Moratoryum kelimesinin genel olarak sözlük anlamında yukarıda bahsettik. Moratoryumun iktisadi alanı hakkında bazı önemli bilgiler bulunmaktadır. Moratoryum, bir ülkenin dış borçları ile ilgili olabileceği gibi, ülke içinde belirli bir grubun borçları üzerinde de yapılabilmektedir. Sel, deprem, kuraklık gibi doğal afetlere uğrayanların, bankalara olan borçlarının hükûmet veya ilgili bankalar tarafından ertelenmesi, yeni vadelere bağlanması bu tarz olağanüstü durumlara örnektir.
Devletler de içine düştükleri yoğun döviz sorunları dolayısıyla dış borçların anapara ve faizlerini ödeyemeyeceklerini ilân edebilirler. Bu durumda borçlularla alacaklılar arasında bir anlaşma yapılarak borçların uzatılması işlemi de moratoryum olarak adlandırılır. Örneğin; dış borçlarla ilgili olarak Osmanlı İmparatorluğu 1875'te moratoryum ilan ediliyor ve 1881'de Duyun-i Umumi idaresi kuruluyor. Türkiye Cumhuriyeti de 1958'de moratoryum ilân etmişti.
Moratoryum hakkında birçok önemli bilgiyi sizler için yukarıda paylaştır. Moratoryum ilan edilmesi gibi bir durum ise genellikle vatandaşların zor duruma girmesiyle gerçekleşir. Örneğin deprem, sel gibi doğal afetler sonucunda ülke vatandaşları büyük ekonomik sorunlar yaşamaktadır. Bu bağlamda ise bankalar, bu vatandaşların borçlarını ödemeleri için moratoryum ilan etmektedir. Bu durumda vatandaşların borçları ertelenir ve yeni vadelere bağlanır. Bunun yanında devletler de ekonomik anlamda zorlanabilmektedir.
Devletin mali anlamda güç durumda bulunduğu dönemlerde yeni bir anlaşma yapmak suretiyle borçlarının ödenme şekli ve süresini yeni esaslara bağlanır. Bu bağlamda ise dış borçlar kapsamında moratoryum ilan edilebilir. Bu açıdan baktığımızda moratoryum ekonomi alanında birçok olağanüstü durumda karşımıza çıkabilmektedir.