İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarıyla; savaştan önce libre bazında 65 sent seviyesinde seyreden pamuk fiyatları, çatışmaların başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 18,5 arttı.
Dünya Bankası verilerine göre; küresel büyüme beklentilerinin aşağı yönlü revize edildiği ve talep tarafında daralmanın beklendiği bir konjonktürde, pamuk fiyatları son iki yıldaki düşüş eğiliminin tersine jeopolitik gerilimlerin de etkisiyle yeniden yükseliş trendine girdi.
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, bu duruma etki eden başlıca faktörleri, ABD-İsrail koalisyonu ile İran arasındaki çatışma, Hürmüz Boğazı'ndaki fiili abluka, üretici tarafında düşük fiyat-yüksek maliyet kıskacı, iklim değişikliği ve kuraklık, kaliteli pamuk stoklarındaki daralma ve mono etilen glikol (MEG) arzında yaşanan aksaklıklar olarak sıraladı.
Ergezen, ABD-İsrail ile İran arasındaki çatışma ve Hürmüz Boğazı'ndaki fiili ablukanın, enerji ve lojistik maliyetlerini artırarak pamuk başta olmak üzere emtia fiyatları üzerinde maliyet kaynaklı baskı oluşturduğunu, teslimat sürelerindeki gecikmelerin de arz beklentilerini bozarak fiyatları yukarı yönlü seyre taşıdığını söyledi.
SAVAŞ BİTSE BİLE...
Savaşın sona ermesiyle birlikte maliyetlerde kısmi bir düşüş görülebileceğini belirten Ergezen, bu gerilemenin pamuk fiyatlarına hemen yansımayacağını ifade etti.
Bu durumun en önemli nedeninin petrol fiyatlarının bir süre daha savaş öncesi seviyelere kıyasla yüksek kalma ihtimali olduğunu vurgulayan Ergezen, "Mevcut görünümde, savaş sona erse dahi pamuk fiyatlarının savaş öncesi seviyelere dönmesi en azından şimdilik mümkün görünmüyor." dedi.
Ergezen, yine savaş ve abluka kaynaklı mono etilen glikol (MEG) arzındaki sıkıntılar nedeniyle sentetik elyaf maliyetlerinin yükselmesinin, tekstil üreticilerini ham madde olarak pamuğa yöneltebileceğini ve bu ikame etkisinin pamuk talebini artırarak fiyatları yukarı yönlü desteklediğini kaydetti.
Ergezen;
"Son dönemde petrol fiyatlarında ciddi bir artış yaşadık. Neredeyse yüzde 100'e yaklaşan fiyat artışı oldu. Bu doğal olarak pamuk talebini destekleyen bir unsur. Sentetik elyafın rekabetçi avantajının azaldığı ve farkın pamuk lehine kapandığını söylememiz mümkün. Bu nedenle pamuk talebinin artışına yol açtığını söyleyebiliriz. Bu zaten şu anda fiyatlamaların içerisine girmiş durumda. MEG fiyatlarının yüksek kaldığı her gün burada pamuk talebinin bir miktar daha arttığını göreceğiz. Çünkü üreticiler, polyester yerine direkt pamuk tarafına geçebilir veya polyester bazlı ürünlerin yerine pamuk bazlı ürünlerin üretimine ağırlık verebilirler. Çünkü polyester bazlı ürünlerdeki kar marjları da azalıyor olacak." ifadelerini kullandı.
Artan maliyetler ve küresel ekonomideki yavaşlama sinyallerinin yol açtığı düşük talep beklentisinin, üreticileri pamuktan alternatif ürünlere yönlendirdiğini ve bunun da ekim alanlarını daraltarak arzı azalttığı yönündeki soruya, Ergezen şöyle yanıt verdi:
"Burada tabii maliyetler kısmı da bir sorun. Özellikle pamuk tarafındaki maliyetlerin arttığını söylememiz mümkün. Hem gübre hem enerji hem de taşımacılık maliyetleri artıyor. Ekonomideki talep tarafı yumuşak kalırsa ve dolayısıyla buradaki pamuk talebinin de düşmesi beklenir. Alternatif talebi bulmak çok kolay değil. Bunun alternatifi polyester. Tabii bu dönemde polyester fiyatlarının petrol fiyatlarından dolayı arttığının altını çizmemiz lazım. Savaş biterse burada yeniden polyester tarafındaki talebin arttığını görebiliriz. Bu da ağırlıklı olarak, dolayısıyla pamuk piyasasında, bir miktar baskı yaratacaktır. Ama en büyük sıkıntılardan veya şu an pamuk tarafının en büyük beklentilerinden bir tanesi, sürdürülebilirlik kaynaklı doğal ve biyolojik ürünlerin son dönemde ön plana çıkması. Fakat burada ekonomik büyümeler gerçekleşmeden yani faiz indirimleriyle birlikte ekonomik büyümeler de yeniden eski ritmine dönmeden, pamuk tarafında da kalıcı bir talep artışı görmemiz zor gözüküyor."
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KURAKLIK
ABD Ulusal Entegre Kuraklık Bilgi Sistemi (National Integrated Drought Information System), Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı Ekonomik Araştırma Servisi (USDA Economic Research Service) verilerine göre, dünyanın en büyük pamuk üreticilerinden biri olan ABD'de üretimin yaklaşık yüzde 40'ını karşılayan Texas başta olmak üzere pek çok bölgede kuraklık koşullarının etkili olduğunu ve tarımsal üretim üzerinde baskı oluşturduğunu raporladı.
Ergezen, kuraklık ve su krizinin özellikle ABD gibi büyük pamuk üreticisi ülkelerde üretimi zorlaştırarak verim kaybına ve ekim alanlarında daralmaya yol açtığını, bunun da küresel arzı baskılayarak pamuk fiyatları üzerinde kalıcı yukarı yönlü riskler oluşturduğunu vurguladı.
Ergezen şöyle konuştu:
"Tüm tarım emtiaları için iklim ve kuraklık önemli değişkenlerden biri diyebiliriz. Bunların da piyasada arz şoklarına yol açtığını görüyoruz. Bunların örneklerini geçtiğimiz senelerde kakao, kahve ve şekerde tarafında görmüştük. Peki pamuk tarafında yaşanabilir mi? Aslında son dönemdeki pamuk fiyatlarındaki yükselişin arkasında bunun da biraz etkisi olduğunu söylememiz mümkün. ABD tarafında, Meksika tarafında özellikle yağışlarının yetersiz olması nedeniyle üretim beklentilerinde düşüş var. Bu da pamuk fiyatlarını destekleyen unsur. Burada hava koşullarının belki de tarım emtiaları ve pamuk tarafında en önemli etkenlerden bir tanesi olduğunu söyleyebiliriz. Hem ABD'de hem Meksika'daki düşük yağışların ve kuraklığın pamuk fiyatları üzerinde önemli derecede etkili olduğunu, bunun diğer maliyet artışlarıyla birleşmesinin de pamuk fiyatlarında önemli bir yükselişe neden olduğunu söylememiz mümkün."
KALİTELİ PAMUKTA ARZ SIKILAŞMASI
Ergezen, küresel stoklardaki gerileme ve özellikle yüksek kaliteli pamukta arzın sıkılaşmasının piyasada erişilebilir kaliteli ürün miktarını azalttığını, bunun da fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğunu dile getirdi.
Premium pamuk fiyatlarında makasın açılmasının beklendiğini belirten Ergezen, şunları söyledi:
"Pamuk fiyatlarındaki önemli hususlardan bir tanesi de kalite. Bu anlamda dünyanın çeşitli yerlerinde pamuk işleyen ve üreten yerlerin kalite tarafında ayrıştığını ve ön plana çıktığını görüyoruz. Aslında stoklar tarafındaki düşüşün özellikle kaliteli pamuk tarafında endişeleri arttırdığını söyleyebiliriz. Premium pamuk fiyatları çok daha sert artıyor. Burası bir gerçek. Premium pamuk da dünyada yüksek kalitede çok kolay erişilebilen bir ürün değil. Ciddi ödemeler yapılıyor. Genel fiyat seviyeleri aslında kalite bazında ayrışma yaşıyor. Burası eskiden de vardı aslında. Ama böyle dönemlerde özellikle fiyat artışlarının olduğu dönemde, stokların azaldığı dönemlerde ve maliyet endişelerini attığı dönemde bunun özellikle premium taraftaki kalite ayrışımının çok daha ön plana çıkardığını söylememiz mümkün."
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
