Türkiye'de köylüden pazara veya markete uzanan yol, çoğu zaman uzun ve kontrolsüz bir süreçten geçiyor. Özellikle yaz aylarında sıcaklıkların artması ve taşıma sırasında soğuk zincirin korunamaması, sebze ve meyvelerde ciddi fireye yol açıyor. Ürün tarladan çıktığı anda taze olsa bile, şehir merkezine ulaşana kadar su kaybı ve bozulma yaşanıyor. Bu durum hem çiftçinin kazancını düşürüyor hem de tüketicinin karşısına daha pahalı ürün olarak çıkıyor.
KÖYDE DÖNÜŞÜM
Son yıllarda bazı bölgelerde köylüler ve küçük üretici birlikleri bu soruna karşı birlikte adım atmaya başladı. Bazı köylerde ortak soğuk hava odaları kuruluyor ve ürün tarladan çıkar çıkmaz burada bekletiliyor. Böylece kamyon gelene kadar ürün güneş altında beklemek zorunda kalmıyor. Hem kalite korunuyor hem de fire oranı azalıyor. Bu modeli uygulayan kooperatiflerde kaybın yüzde 20'lerden yüzde 6-8 seviyelerine kadar düştüğü görülüyor.
ÜRETİCİLER NE DİYOR?
Mardin'in Kızıltepe ilçesinde sebze üreten çiftçi Mehmet Ali A., "Eskiden ürün sıcakta beklediği için pazar yerine ulaştığımızda yarısı ziyan oluyordu. Şimdi köy kooperatifiyle soğuk oda yaptık. Ürün taze kalınca hem alıcı çoğaldı hem fiyatımız değerinden düşmedi" diyor. Üreticiler, en büyük sorunun "nakliye sürecindeki kontrolsüzlük" olduğunun altını çiziyor.
KENDİNİ ÖDÜYOR
Uzmanlara göre soğuk zincire yatırım, kısa zamanda kendini geri ödüyor. Çünkü fire oranının azalması, üreticinin aynı üründen daha fazla gelir elde etmesi anlamına geliyor. Ayrıca kaliteli ürünün şehirde daha kolay alıcı bulması, pazar erişimini de güçlendiriyor.
DİJİTAL 5 ÇÖZÜM ÖNERİSİ
1- Mobil soğuk hava römorkları:
Traktöre bağlanabilen küçük kapasiteli, güneş enerjisi destekli soğuk römorklar köylerde ortak kullanılabilir. Ürün tarlada soğutularak taşınır.
2- Kamyon içi sıcaklık takip uygulaması:
Tedarikçi ve üretici, ürünün taşındığı kamyondaki sıcaklığı telefondan anlık görür. Sıcaklık yükselince uyarı gelir.
3- Köy bazlı dijital depo rezervasyon sistemi:
Köyde bulunan ortak soğuk hava deposu için randevu sistemi. Üretici hasat saatine göre depoda yer ayırtır.
4- Pazar yerleri için QR etiketle ürün izleme:
Her kasa üzerine QR koyulur. Ürün hangi köyden, hangi saatte toplandı, kaç derece ortamda taşındı? Alıcı bunları görür. Güven artar, fiyat değer kazanır.
5- Kooperatif için WhatsApp sipariş grubu:
Aracısız satış için şehirdeki restoran ve manavlarla doğrudan bağlantı kurulur. Fire azaldıkça kazanç ve müşteri devamlılığı artar.
