Hükümet, algoritma aracılığıyla iş dağıtan yerli ve uluslararası dijital platformlar ile bunlara temizlik, bakım, kurye, kargo ve yemek dağıtımı gibi hizmet sunan çalışanlara yönelik yeni düzenleme hazırlığı yapıyor. Yürütülen çalışmaya ilişkin detaylar İŞ'İN DOĞRUSU'nda...
Dijital platform işi nedir?
Geleneksel iş modellerinden farklı olarak teknolojik gelişmeler doğrultusunda internet tabanlı platformlar aracılığıyla ürün veya hizmet satışı yapma faaliyetine dijital platform işi deniyor. Bu yapıda müşteri, platform sağlayıcı ve hizmet sunan çalışan olmak üzere üç temel aktör bulunmakta. İş kurma ve yönetme süreçleri dijital araç ve algoritmalar üzerinden gerçekleştiriliyor. Bu model, özellikle ulaşım, lojistik, paket teslimatı, ev hizmetleri, yemek, özel ders verme ve yazılım geliştirme gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılmakta. Platform çalışmaları iki şekilde uygulanıyor. İlki, internet üzerinden bilgisayar aracılığıyla yerine getirilen Amazon gibi sanal çalışmalar, ikincisi talep üzerine konum tabanlı Yemeksepeti, Uber ve Armut gibi çalışma modeli.
Hukuki statüleri nedir? Dijital platform aracılığıyla çalışanlar işçi mi?
Türk hukukunda dijital platformlara hizmet sunanlara ilişkin doğrudan ve özel bir yasal düzenleme bulunmuyor. Bu durum, platform ekosisteminin hızla gelişmesi karşısında hukuki belirsizlikleri ortaya çıkarıyor. Yemeksepeti, Armut ve Uber gibi dijital platformlar aracılığıyla çalışan yüzbinlerce kişinin hukuki belirsizliği söz konusu. Bu çalışanlar işçi mi? Bağımsız çalışan veya yeni bir istihdam kategorisine mi dahiller? Türk hukukunda net bir düzenleme bulunmuyor.
Hükümetin yasal düzenleme hazırlığı ne aşamada?
Hükümet, temizlik, bakım, temizlik, kargo ve yemek dağıtımı ile çevrim için serbest işlerde çalışanlar ile iş dağıtan yerli ve uluslararası dijital platformlara yönelik yeni düzen getirecek. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yürüttüğü çalışmaya göre motokuryeler başta olmak üzere dijital platformlara hizmet verenlerin hukuki durumu tanımlanacak. "İşçi mi? Bağımsız yüklenici veya serbest çalışan mı?" oldukları netleştirilecek. Çalışanların iş alma süreçleri, performans değerlendirmeleri ve ücretlendirme sistemlerini belirleyen algoritmaların sınırları çizilecek. Çalışanların kendi çalışma saatlerini belirleyebilme, istedikleri zaman çalışıp istedikleri zaman dinlenebilme gibi esneklik süreçleri korunacak.
İş güvenceleri olacak mı?
İş sağlığı ve güvenliği kriterleri belirlenerek bu platformlara çalışanların hakları koruma altına alınacak. Mesleki yeterlilik ve belgelendirme çalışmalarının yolu açılacak. Karar süreçleri yeniden düzenlenecek. Çalışanların "iş güvencesini" sağlayacak hakları korunacak. Platformların tek taraflı olarak iş ilişkisini sonlandırabilmesi, keyfi işten çıkarma riski ortadan kaldırılacak. İşsizlik sigortası, sağlık sigortası, emeklilik haklarından yararlanacak zemin oluşturulacak. Sendikal yoksunluk giderilecek. Dijital platformların oluşturduğu ekosistem kayıt altına alacak kurallar esneklikler korunarak netleştirilecek.
Avrupa ülkelerinde durum ne?
Avrupa Birliği üyesi ülkelerde platform çalışanlarının statüsüne ilişkin verilen mahkeme kararları, geleneksel bağımsız çalışan yaklaşımından uzaklaşma eğilimini ortaya koyuyor. Hollanda, Almanya, Fransa, İspanya, İtalya ve İngiltere mahkemeleri, platform çalışanlarının bağımsız çalışan olmadıklarını, işçi statüsünde bulunduklarını karara bağlayarak paradigma değişiminin işaretini verdi. 8 Şubat 2024 tarihinde Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu arasında varılan mutabakat sonucunda, platform çalışanlarının işçi olduğu yasal temel kazandı.
PRİM ÖDEMELERİNDE NASIL DEĞİŞİKLİK OLACAK?
KURYE, temizlik, bakım, temizlik, kargo ve yemek dağıtımı ile çevrim için serbest işlerde çalışanlar BAĞ-KUR primlerini ödemeyip sildirme yöntemine yöneliyor. Sağlık imkânlarından yararlanma ve emekliliklerini ödenmesi gereken küçük primler nedeniyle bırakanlara prim ödeme kolaylığı sağlanacak. Yeni düzenlemeyle sosyal güvenlik primleri çalışana ücreti ödenmeden önce kaynağından kesilecek.
